जीवनको दलदल र चुचुरो स्पर्श – पर्खी राई, न्यु योर्क, अमेरिका

जीवनको दलदल र चुचुरो स्पर्श
पर्खी राई, न्यु योर्क, अमेरिका

नेपालीमा उखानहरू छन्- “हुने बिरुवाको चिल्लो पात” र “दिन कस्तो हुन्छ भन्ने कुरा बिहानलाई हेरेर बताउन सकिन्छ।” तर मेरो जीवनमा यी दुवै उखान गलत साबित भए। डेढ वर्षको उमेरमा मैले बाबु गुमाएँ र बाह्र वर्षसम्म भेडी गोठालोको जीवन बिताएँ। अहिले म अमेरिकामा कराँते प्रशिक्षकको रूपमा छु। नेपालमा खेलकुदमा लागेर ख्याती कमाएका धेरै खेलाडी र प्रशिक्षकहरू अमेरिका आएपछि आफ्नो पेसा परिवर्तन गर्न बाध्य हुन्छन्, तर मैले त्यसो गरिनँ।

नेपालको आरआर क्याम्पसमा मैले महेन्द्र राईसँग केही समय सितोरियो कराँते खेलेको थिएँ। सन् २०१५ मा मैले युएसए कराँते महासङ्घबाट काता र कुमिते दुवैतर्फ ए श्रेणीको दोहोरो राष्ट्रिय लाइसेन्स प्राप्त गरें। यो उपलब्धि हासिल गर्ने म दोस्रो नेपाली कराँते कर्मी भएँ, तर अमेरिकामा कराँते सिकेर यो सफलता पाउनेमा म पहिलो नेपाली हुँ। मेरो सफलता बाहिरबाट सामान्य लाग्न सक्छ, तर मेरो जीवनको कथा जान्ने र मलाई सानैदेखि चिन्नेहरूले भन्छन्, “वाउ! पर्खी, ग्रेट जब!”

नेपालमा कराँतेको नेतृत्व गर्नेहरू, दशकौंसम्म नेपाली कराँतेलाई अगाडि बढाउनेहरू र अन्तर्राष्ट्रिय पदक जितेका खेलाडीहरू जो अहिले अमेरिकामा छन्, तीमध्ये धेरै कराँतेबाट गुमनाम छन्। तर मैले ३२ वर्षको उमेरमा नेपालमा पहिलो पटक कराँते प्रशिक्षण लिएँ र अमेरिकामा आएर त्यसलाई निरन्तरता दिएँ। ह्वाइट बेल्टबाट सुरु गरेर मैले ब्ल्याक बेल्ट चौथो डान हासिल गरें र आठ वर्षको अन्तरालमा अमेरिकाको राष्ट्रिय रेफ्री बनें। काता र कुमिते दुवैतर्फ निर्णायक बन्न छुट्टाछुट्टै लाइसेन्स चाहिन्छ र म डी श्रेणीबाट सुरु गरेर सन् २०१३ मा कातातर्फ र सन् २०१५ मा कुमितेतर्फ ए श्रेणीको लाइसेन्स प्राप्त गर्न सफल भएँ। यी दुवै लाइसेन्स पाउन मलाई चार वर्ष लाग्यो।

म सोलुखुम्बु, दूधकोसी गाउँपालिका-२ मा विसं २०३२ मा बुबा गहनबहादुर र आमा जीतमाया खालिङ राईको माइलो छोराको रूपमा जन्मिएको हुँ। डेढ वर्षको उमेरमा मैले बाबुलाई गुमाएँ। स्मृतिमा आमाले बाबुको लासमा रुँदै माटोले पुरेको दृश्य मात्र छ। बाबुको निधनपछि हाम्रो परिवारमा अन्धकार छायो। त्यति मात्र होइन, बाबुको निधन भएको केही समयमै घर पहिरोले पु¥यो। कमाउने मान्छे थिएन, बस्ने घर पनि रहेन।

केही वर्षपछि मेरो साथीहरू किताब बोकेर स्कूल जान थाले, तर म जंगलतिर लागें, जहाँ मेरो काम भेडी चराउनु थियो। हिउँदमा दूधकोसीको किनार र वर्षामा दूधकुण्ड हिमालको फेदमा भेडी चराउँदै बाह्र वर्ष बिताएँ। “कालो बादलमा पनि चाँदीको घेरा हुन्छ” भनेझैं, जति नै दुख आए पनि मैले हिम्मत हारिनँ। भेडी गोठका नाइके पूर्ण काकाले मलाई बजारबाट कापी र कलम ल्याइदिनुभयो। उहाँ आफैंले बाह्रखरी मात्र चिन्नुहुन्थ्यो, तर काकाले ल्याइदिएको कापीमा मेरो जीवनको भविष्य कोरियो। भेडी गोठमा भेडासँगै मेरो साथमा किताब पनि हुन्थ्यो।

म सम्झन्छु, “म भेडा गोठालो भए पनि किताब बोक्न छाडिनँ। जंगल मेरो स्कूल थियो, भेडा चराउँदै पढ़थें। परीक्षामा जसोतसो व्यवस्था मिलाएर स्कूल जान्थें। गुरुले परीक्षा दिने मौका दिनुहुन्थ्यो। परीक्षामा साथीहरूजस्तै राम्रो नम्बर ल्याउँथें।” कक्षा ५ उत्तीर्ण गरेपछि मलाई थप चुनौती आयो। गाउँमा कक्षा ६ पढ़ने स्कूल थिएन र टाढाको स्कूलमा परीक्षामात्र दिने सुविधा थिएन। त्यसैले मैले पढाइ छाडेर भेडी गोठमा फर्किएँ। तर कापी र कलम बोकेर जंगलमा पढ़न छाडिनँ। मेरो मनले भन्थ्यो, “पढ़न नपाए यो कापी-कलमको के काम?” तर पनि मैले ती फालिनँ।

गोठमा भेडा चराउने, दुहुने, ऊन काटने मेरो दैनिकी थियो। गोठालो सुरु गर्दा मसँग तीनवटा भेडा थिए। धेरै भेडा हुने गोठालो नाइके हुन्थ्यो र नाइकेको निर्देशन सबैले मान्नुपर्थ्यो। मेरो नजिकको काका नाइके हुनुहुन्थ्यो। म सानै भए पनि परिपक्व काम गर्थें, त्यसैले हरेक वर्ष काकाले मलाई एउटा भेडा उपहार दिनुहुन्थ्यो। मेरो गोठमा ८० भेडा पुगे। गाउँमा पहिले पूर्ण राईको भेडी गोठ भनिन्थ्यो, तर विस्तारै त्यो मेरो नाममा जोडिन थाल्यो।

यसै क्रममा काकाले २५ भेडा बेच्न खोज्नुभयो। मैले ती भेडा किनेर नाइके बन्ने सोचें। भेडाको साँड, खसी, पाठो र ऊन बेचेर पैसा जम्मा गरेको थिएँ। काकालाई भेटेर मैले २५ भेडाको मोल छिनें, तर अरूले रातारात मेरो सपना तुहाइदिए। मैले भेडा किन्न पाइनँ र मेरो सपना भताभुङ्ग भयो। मलाई रिस उठ्यो र त्यही बेला मेरो सोचाइ बदलियो।

बाह्र वर्ष भेडी गोठमा बिताए पनि मेरो मन पढ़ने स्कूलमा थियो। भेडा थप्न नपाएपछि मैले आफ्ना भेडा काकालाई जिम्मा लगाएँ, एउटा पाठो काखी च्यापेर घर हिंडें। म भन्छु, “मेरो जीवनको टर्निङ प्वाइन्ट त्यही २५ भेडा किन्न नपाउनु बन्यो। यदि त्यो मोल नबिग्रिएको भए, म यहाँसम्म आउने थिइनँ।”

भेडी गोठ छाडेपछि म सोझै काठमाडौं गएँ। स्कूलको सर्टिफिकेट थिएन, तर पढ़ने रहर थियो। मैले एकैपटक कक्षा ८ मा भर्ना गरें। गाउँमा प्राविसम्म मात्र पढेको थिएँ। कक्षा ८ बाट ९ मा जाँदा म तेस्रो भएँ र ९ बाट १० मा पुग्दा पहिलो। सन् २०११ मा सहिद शुक्र माविबाट प्रवेशिका पास गरेर पत्रकार बन्छु भन्दै रत्न राज्य लक्ष्मी क्याम्पस भर्ना भएँ। तर एउटा कक्षा पनि नलिई कमर्स पढ़न पिपल्स् क्याम्पस गएँ। कहिले टुरिस्ट गाइड, कहिले निजी स्रोतबाट शिक्षक बनेर पढाइको खर्च जुटाएँ र सरस्वती क्याम्पसबाट स्नातक पूरा गरें।

काठमाडौंमा बस्दा मैले बेलायती सेना, नेपाली सेना र नेपाल प्रहरीमा प्रवेशको प्रयास गरें, तर सफल भइनँ। अध्यापनकै सिलसिलामा धुलिखेल, गोदावरी र दोलखा पुगें। सन् २००२ मा जसोतसो अमेरिका आइपुगें। सन् २००७ मा न्यु योर्कको ज्याक्सन हाइट्समा भएको डम्फू साँझमा कराँते टोलीले डेमोस्ट्रेसन गरे र नेपाली प्रशिक्षकले न्यु योर्कमा कराँते प्रशिक्षण सुरु गरेको सूचना दिए। त्यही सूचनाको आधारमा मैले दुई छोरालाई लिएर ज्याक्सन हाइट्सको ‘इन्टरनेशनल मार्सल आर्ट नेपाल’ डोजोमा गएँ।

सुरुमा छोराहरूको प्रशिक्षण छेउमा बसेर हेरें, तर पछि आफैं प्रशिक्षणमा सामेल भएँ। म सम्झन्छु, “छोराहरूलाई दिनदिनै पुर्‍याउनुपर्ने, उनीहरूको प्रशिक्षण नसकुन्जेल कुर्नुपर्ने र आफूलाई पनि फिटनेस चाहिएको थियो। केही दिन गुरुले सिकाएको हेरें र त्यसपछि ड्रेस लगाएर भर्ना भएँ।”

त्यही डोजोका सञ्चालकका छोराहरू दीपक र अरुणले पहिलो डान पाइसकेका छन्। उमेर ढल्किँदै गए पनि मैले छोराहरूसँगै प्रशिक्षण लिन थालें। तीन वर्षमा सन् २०११ मा मैले ब्ल्याक बेल्ट पाएँ र सन् २०२२ मा चौथो डान। इन्टरनेशनल मार्सल आर्ट फाउन्डेसन हेडक्वार्टर कोलोराडोले मलाई यो सम्मान दियो।

कराँतेले मेरो शारीरिक फिटनेसमा सुधार ल्यायो। दिनभर ट्याक्सी चलाउँदा शरीर जाम हुन्थ्यो, तर कराँते प्रशिक्षणले मलाई ऊर्जावान र निरोगी बनायो। यसले मेरो आत्मविश्वास पनि बढायो। कराँतेमा धेरै पढ़नुपर्ने रहेछ, जसले मेरो शैक्षिक स्तर पनि बढायो। सबैभन्दा ठूलो कुरा, मेरो परिचय बदलियो। अब म केवल ट्याक्सी ड्राइभर होइन, कराँते प्रशिक्षक, अन्तर्राष्ट्रिय अधिकारी र इन्टरनेशनल मार्सल आर्ट सङ्घ न्यु योर्क डोजोको सञ्चालक पनि हुँ।

पचासको दशक नजिक पुग्दा पनि मैले ट्याक्सी ड्राइभर पेसासँगै कराँतेलाई निरन्तरता दिइरहेको छु। उमेर ढल्किएर सुरु गरेको यो यात्राले मलाई हौसला र चुनौती दुवै दिएको छ। अमेरिकामा दोहोरो ए श्रेणीको लाइसेन्स र अन्तर्राष्ट्रिय कराँते अधिकारी लाइसेन्स पाउनु मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो खुसी हो। यो सफलताले मलाई थप मेहनत गर्न र अगाडि बढ्न प्रेरित गरेको छ।

नेपाल सितोरियो कराँते सङ्घका संस्थापक थानेश्वर राईले मेरो सफलताले युवा पुस्तालाई प्रेरणा दिने बताउनुभयो। सन् २०२४ मा मैले विश्व कराँते महासङ्घअन्तर्गत प्यान अमेरिकाबाट ए तहको लाइसेन्स पाएँ। सन् २०१६ देखि म इन्टरनेशनल मार्सल आर्ट सङ्घ न्यु योर्क डोजोको सञ्चालक र प्रमुख प्रशिक्षकको रूपमा फुर्तीलोसाथ कराँतेमा योगदान दिइरहेको छु।