के म अमेरिकाबाट फर्कन्छु?-जसकुमार राई, न्यु योर्क, अमेरिका

वर्तमान अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको उग्र राष्ट्रवादको नाराले वर्तमान विश्व ग्रस्त छ। अमेरिकालाई फेरि महान् बनाउने उनको यो सपना अमेरिकी श्वेत सर्वोच्चताको हुंकार हो। यहाँका नेटिभ अमेरिकनहरूको घाउमा नुनचुक छर्कनु जस्तै हो। यसले समग्रमा आप्रवासीहरूलाई त नीच र तन्नम देखाउँछ कि पैसाको लागि यिनीहरू थातथलो छाडिरहेका छन्।

थाहा छैन मैले यो शीर्षक किन राखें। मैले इमान्दार भएर यस प्रश्नको जवाफ आफैसँग मागेको छु – “म किन फर्कन्छु अमेरिकाबाट” उत्तर दिएको छु। पैसाले मानिसलाई कहिले पुग्दैन। पैसाको भासमा जकडिएपछि मानिस कहिले बाहिर निस्कन सक्दैन। अनि कसरी फर्कन्छ भन्नेहरू धेरै छन्।

एक दशकअघि अमेरिकामा अङ्ग्रेजसँग मैले सोधेको थिएँ – म नयाँ छु र फर्कन चाहन्थें। “कहिले फर्कने?” उनीहरू भन्थे “नानीहरू युनिभर्सिटी गएपछि।” वर्तमानमा आफैसँग प्रश्न गर्छु। जबकि उनीहरूका छोराछोरी युनिभर्सिटी सकेर विवाह गरेर घरजम्मा बसेका छन्। उनीहरू नातिनातिनासँग खेलेर सुखद भविष्यको लागि फेरि खुसी साथ डटेर लागिरहेका छन्।

फर्कनु त नेपालको अभाव, भ्रष्टाचार अनि गरिबीको लामो फेहरिस्त छ, नेपाल सरकारको नालायकीपनको खोइरो खन्नु पनि हाम्रो नियती बनेको छ। अमेरिकाको भौगोलिक अवस्था फरक छ। अमेरिकन नेपालीहरूका सपना नातिनातिनाको भविष्यमा स्थानान्तरण भएको छ। यसकारण मैले आफैलाई सोध्छु – “तँ कहिले नेपाल फर्कन्छस्?” मेरी जेठी छोरी निनिमा युनिभर्सिटीको तयारीमा छिन्। मेरो नेपाल फर्कने न सुर छ, न पैसा छ। मेरो नेपालमा बाटो हेरी बस्ने न कोही आफन्त छन्। मेरी आमा दश वर्षदेखि बेलायतमा बस्नुहुन्छ। आमासँगै बहिनी र दुई भाइ पनि परिवारसहित बेलायत रहेपछि मेरो प्यारो धरान पनि स्मृतिमा मात्र जीवित छ। धरान विजयपुर एफएमका साथीभाइको सम्झना खपी नसक्नु लाग्छ।

अमेरिकामा आर्थिक अवसर राम्रो छ। अमेरिकाको न्यून स्तरको रोजगारीबाट पनि नेपालको तुलनामा उच्च स्तरको आय गर्न सकिन्छ। यहाँ डलरमा कमाएर आम्दानीलाई सञ्चय गरेर नेपालमा पठाउन सकियो भने जीवनस्तर सुधार गर्न सकिन्छ। मलाई नेपालको राजनीतिक अस्थिरता, बेरोजगारी, न्यून आयवृत्ति, असुरक्षित आर्थिक वातावरण आदिले फर्कन हतोत्साहित गर्छ।

अमेरिकाको अनुसन्धानमा केन्द्रित विश्वस्तरीय उच्च शिक्षाले विश्वभरिका विद्यार्थीलाई आकर्षित गरेको छ। नेपाली युवा विद्यार्थीहरू स्वतः आकर्षित हुने नै भए। अमेरिकन नेपालीहरू आफ्ना सन्तानहरूलाई अमेरिकी नागरिकता र उत्कृष्ट उच्च शिक्षा दिन चाहन्छन्। तत्कालीन नेपालमा आफ्नै भूमिमा दोस्रो दर्जाको नागरिक जीवन यापन गरिरहेका थियौं। यहाँ पनि त्यही दोस्रोमा लडिरहेका छौं। सरकारी कार्यालयहरूमा हामी मुर्गाको नामले स्थापित थियौं। वर्तमानमा पनि नेपालमा कुनै परिवर्तन भएको छैन।

मलाई नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रमुख ऊर्जा विद् कुलमान घिसिङको अपमान र बलपूर्वक बर्हिगमनले त झनै निराश र हतास बनाएको छ। अझ नेपालका अनुसन्धान र नवप्रवर्तनका वैज्ञानिक महावीर पुनलाई दिएको दुःखले नेपालमा योग्यलाई होइन नश्ललाई मात्रै हेरिन्छ भन्ने प्रष्ट हुन्छ। त्यही राजनीतिक अस्थिरता र भ्रष्टाचारले नेपालमा राजनीतिक अनिश्चितता सिर्जना भएको हो। यसले प्रवासी नेपालीहरू स्वदेश फर्कने विश्वास घटाएको छ। व्यापक भ्रष्टाचार र अक्षम प्रशासनका कारण व्यवसाय गर्न गाह्रो हुने भएकाले धेरै फर्किन हिच्किचाउँछन्।

मान्छेका सामाजिक र सांस्कृतिक सुरक्षाका कारण अमेरिकामा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायहरू धेरै अमेरिकामा नै स्थायी जीवन बिताउन चाहन्छन्। केही उद्यमी प्रवासी नेपालीहरू नेपालमा व्यापार गर्न फर्किन सक्छन्। नेपाली किरात सामाजिक र सांस्कृतिक प्रेमले केही पारिवारिक दायित्व, जन्मभूमि र पुर्खौली सम्पत्तिको लागि फर्किन सक्छन्। यहाँ सेवानिवृत्तहरू बृद्ध उमेरमा नेपाल फर्कन चाहन्छन्। युवा नेपालीहरू जसले भविष्यको सुन्दर सपना बुनेका छन्, उनीहरू अमेरिकाबाट फर्कदैनन्।

अमेरिकाले आर्थिक सुरक्षा, भविष्यको आश्वासन र उच्च जीवनस्तरको सपना दिएको छ। नेपालमा राजनीतिक अस्थिरता छ, यसले सिर्जना गरेका अशान्ति, सीमित अवसर र व्यापक भ्रष्टाचार छ। यसले प्रवासीहरूलाई निराशासँगै अनिश्चित भविष्य मात्र दिएको छ। त्यसैले उनीहरू र मेरो भौतिक शरीर फर्कदैन।

नेपालको हावापानी, भूगोल ज्यादै सुन्दर छ। यहाँ विश्वको सर्वोच्च शिखर चोमोलुङ्मा छ, गौतम बुद्ध जन्मिए, नेपाली चाडपर्व त्यत्तिकै मनोरम छन्। नेपालका साथीहरू नहुँदा जीवन नर्क बन्छ। नेपालको त्यो आत्मीयता र पहिलो प्रेम कहिले बिर्सन्न। रहरहरूको थाकभित्र नेपाल जाने सपनाहरूको लम्बेतान विवरण छ, यो कसरी नराम्रो छ र। मेरो पहिचान र संस्कृतिको कारण नै वर्तमान जीवित छु। त्यही भएर मेरो थातथलोका लागि म फर्कन पर्छ भन्ने हृदयको तलमा मनोदशाले मलाई बारम्बार नेपाल फर्काउँछ। वर्तमान सपनामा पनि म नेपाली भाषामा नेपाल नै देख्छु, त्यसैले म नेपाल फर्कन्छु तर प्लेनको टिकट काटेर होइन मनले बारम्बार फर्कन्छु। यसकारण म गम्भीर अल्मलमा छु।

निष्कर्ष

अमेरिकामा लगभग तीन लाख नेपाली बसोबास गरिरहेका छन्। यो सङ्ख्या प्रत्येक वर्ष बढ्दैछ। यदि नेपालले आर्थिक र राजनीतिक स्थिरता बढाउँछ भने केहीले फर्किने सम्भावना छ। तर वर्तमान अधिकांशले अमेरिकालाई नै “सपनाको भूमि” मानिरहेका छन्।

लेखक पत्रकार हुनुहुन्छ।